Teerosen: verborgen tekeningen in het landschap
Tijdens de Tweede Wereldoorlog bouwden de Duitsers een reeks verborgen radar- en communicatie-installaties in de bossen rondom de voormalige luchtmachtbasis Deelen in Nederland. Deze drie complexen, bekend als Teerosen, waren bedoeld om Luftwaffe-piloten te begeleiden en het luchtruim te bewaken. De gebouwen waren gecamoufleerd om detectie door de geallieerden te ontwijken en gingen naadloos op in het landschap. Maar de aarde verraadde ze.
Tussen de gecamoufleerde structuren waren bleke zandpaden aangelegd – logistieke noodzaak die vage, heldere littekens in het landschap achterlieten. Deze witte lijnen, nauwelijks zichtbaar vanaf de grond, werden zeer duidelijk leesbaar op luchtfoto's van de Royal Air Force. Ze onthulden wat anders onzichtbaar was. Ze werden doelwitten. De Teerosen werden gebombardeerd, verlaten en uiteindelijk door de grond opgeslokt.
Toen Stichting Verborgen Landschap kunstenaars uitnodigde om de vergeten geschiedenis van dit militaire terrein te verkennen, voelde ik me aangetrokken tot deze vage witte lijnen op de RAF-foto's – lijnen die ooit de bewegingen van de oorlog markeerden, nu vervagend in stilte. Ik wilde ze bewandelen, maar inmiddels zijn ze ter plekke bijna niet meer zichtbaar.
Door de luchtfoto's uit de oorlogstijd te combineren met hedendaagse online satellietkaarten, creëerde ik mijn eigen hybride cartografie en begon ik aan een reeks nauwkeurige wandelingen langs elk van de oorspronkelijke Teerosen-lijnen. Ik documenteerde wat ik tegenkwam op die lijnen: sporen van puin, veranderingen in de vegetatie, nieuwe gebouwen, de opmars van het bos of complete afwezigheid.
Sommige fragmenten van de Teerosen werden begraven, gestolen, hergebruikt of stilletjes uitgewist. Andere blijven bestaan, niet als monumenten, maar als spanningen in het landschap, waar natuur, herinnering en architectuur elkaar kruisen. Voor mij transformeerden mijn wandelingen de afstand in de lucht in fysieke nabijheid. De witte lijnen werden niet alleen cartografische aanwijzingen, maar ook performatieve handelingen van getuigen, traceren en luisteren.
During World War II, the Germans constructed a series of hidden radar and communication installations in the forests surrounding the former airbase Deelen, in the Netherlands. These three complexes, known as Teerosen, were built to guide Luftwaffe pilots and monitor the skies. Camouflaged to evade Allied aerial detection, the buildings blended seamlessly into the landscape. But the earth betrayed them.
Between the disguised structures, pale sand paths had been cleared—logistical necessities that left faint, bright scars on the land. These white lines, barely visible from the ground, became highly legible on Royal Air Force aerial photographs. They revealed the otherwise invisible. They became targets. The Teerosen were bombed, abandoned, and eventually absorbed by the soil.
When Stichting Verborgen Landschap invited artists to explore the overlooked histories of this military terrain, I was drawn to these faint white lines on the RAF images: lines that once marked the movement of war, now fading into silence. I wanted to walk them, but nowadays these lines have almost disappeared.
By overlaying the wartime aerial photographs with contemporary online satellite maps, I created my own hybrid cartography and embarked on a series of precise walks across each of the original Teerosen lines. I documented what I encountered: traces of rubble, changes in vegetation, new buildings, the encroachment of forest, or complete absence.
Some fragments of the Teerosen were buried, stolen, repurposed, or quietly erased. Others remain—not as monuments, but as tensions in the land, where nature, memory, and architecture intersect. For me, my walks transformed aerial distance into bodily proximity. The white lines became not only cartographic clues but performative acts: of witnessing, tracing, and listening.
Viaduct voor de stilte
2018
Artistic research, mapping and publication published by Stichting Verborgen landschap.