Het bos eet de autoweg op.

Gebouwen en gebieden in transitie, waar objecten verdwijnen en vervallen, worden vanuit technisch en economisch perspectief vaak beschouwd als nutteloos en zelfs lelijk. De betekenis van de plek wordt vooral gelegd in het verleden (erfgoed) of toekomst (architectuur). In de tussentijd staat het verlaten gebouw als fysieke aanwezigheid in het landschap, die herinneringen draagt, jarenlang in een wachtstand. Omwonenden en beleidsmakers kunnen er niets mee. Het gebouw hoeft echter helemaal niet stil te staan. Wat als we weer vanuit verwondering kijken naar het gebouw? Wat als we aan die tussenfase een eigen betekenis zouden kunnen geven?

Als kunstenaar geloof ik juist in de waarde van de onbestemde fase waarin een veranderende ruimte zich in bevindt. In de afwezigheid van controle krijgt ontregeling van de architectuur letterlijk de ruimte om verrassingen te laten ontstaan: het bos eet de autoweg op. Op deze plekken is de realiteit vreemder dan fictie. Meer dan ooit hebben we behoefte aan ruimte voor stilte, verwondering en reflectie. Deze ruimte hoeven we niet te bouwen, maar slechts te ontdekken in gebouwen en gebieden in transitie. Precies dat is de essentie van mijn werk. De basis voor al mijn werk ligt dan ook in mijn onderzoek van gebouwen en gebieden die zich bevinden tussen hun oorspronkelijke functie en een nieuwe, misschien nog onbekende toekomst.

Dat doe ik niet alleen ongevraagd, maar ook in samenwerkingen. Binnen de context van ruimte, tijdelijkheid en transformatie werk ik samen met landschapsarchitecten, overheden, erfgoeddeskundigen en curatoren in artistieke onderzoekstrajecten rondom gebouwen en gebieden in transitie. Deze samenwerken voeden mijn autonome praktijk en zijn voor mij tegelijk een doorlopend onderzoek naar de mogelijkheden van kunst in andere contexten.

Betekenis geven aan ruimtelijke transitie

Door veldonderzoek, archiefonderzoek en artistieke interventies maak ik verborgen verhalen, ruimtelijke poëzie en collectieve herinneringen zichtbaar. Door een locatie steeds opnieuw te verkennen, wordt dat wat verdwijnt, gedocumenteerd.

Mijn publiek bestaat uit lokale gemeenschappen en ruimtelijke professionals die zich van buitenaf met de locatie bezig houden. Niet ik, maar zij geven betekenis aan de ruimtelijke transitie. Daartoe betrek ik mijn publiek in elke stap van mijn onderzoek:

Resonantie - in gesprekken met de lokale gemeenschap over hun verhalen, onderzoek ik collectieve herinneringen aan de plaats.

Verblijven - gedurende een bepaalde periode werk ik rondom of vanuit het gebouw en ontmoet ik de ruimte en de mensen die ermee verbonden zijn.

Verbeelding - door beeldend werk ontstaan nieuwe interpretaties en belevingen van de plaats.

Teruggave - als publicatie, wandeling, tentoonstelling of advies krijgt het onderzoek een zichtbare en beleefbare publieke vorm.

Samenwerkingen

De partners met wie ik samenwerk in artistiek onderzoek op locatie, hebben met elkaar gemeen dat zij formeel of informeel ‘eigenaar’ zijn van een ruimte in transitie. Zij willen de transformatie niet uitsluitend als een vastgoed- of infrastructureel project benaderen en vragen zich af wat de culturele betekenis van hun werk is. Het zijn bijvoorbeeld professionals bezig met de herontwikkeling van een fabriek of er is een dorpsraad van bewoners die uitkijken op een vervallen kassencomplex. Zij vragen mij niet om een al vaststaand verhaal te verkopen. In plaats daarvan zoeken zij bewust naar een autonoom en verrassend perspectief op hun ruimtelijke opgaven.

Sinds de start van mijn praktijk in 2006 heb ik samengewerkt met o.a.: het instituut Amsterdam, Havenbedrijf Rotterdam, Wageningen Universiteit, Stichting Verborgen Landschap, Universitair Medisch Centrum Utrecht, Provincie Gelderland, Museum Van Bommel Van Dam, Stichting IJsselbiënnale, Cultuur Oost, Dorpsraad Hout-Blerick, Het Oversticht, Werkend Landschap en Twijnstra & Gudde.

Voorbeeldprojecten

Mapping the landscape

Museum Van Bommel Van Dam

Een vervallen kassencomplex was een rotte plek in het dorp Hout-Blerick. Tijdens verblijft ter plaatse zijn verhalen verzameld van omwonendenen de binnenruimtes gedocumenteerd. De verhalen zijn als brieven rondgestuurd vanuit de locatie en gedeeld tijdens een wandeling rondom het complex. Inwoners kregen een nieuwe relatie met deze plek, gebaseerd op nieuwsgierigheid en collectieve herinneringen.
Ter Observatie

UMC Utrecht

Het medisch centrum zou ingrijpend getransformeerd worden, waarmee ruimtes die vele herinneringen droegen, zouden verdwijnen. Om medewerkers te inspireren daar betekenis aan te geven, maakte ik elke week een foto achter de bouwschermen. Zij deelden hun herinneringen met de plek, waardoor een archief van verhalen ontstond. Ook resulteerde het project in een documentatie van de transformatie. De foto’s zijn opgenomen in de kunstcollectie.
Bakens aan het water

Provincie Gelderland

In verkenningen in het landschap tussen Spijk en Tolkamer, archiefonderzoek, gesprekken met schippers, oud-douaniers en beleidsmakers, ontwikkelde ik een culturele en gedragen basis voor de opdrachtformulering voor drie kunstwerken in dit gebied.
Van leegstand naar sculpturen

Gemeente Ede

In verkenningen op drie verlaten kazerneterreinen, die zouden worden herontwikkeld tot woonwijk, inventariseerde ik verschillende militaire objecten op hun potentie om voort te leven als sculpturen in de nieuwe wijk als dragers van de geschiedenis van de plek. Het plan redde de Stingerbol van de sloop en dit gebouw heeft tegenwoordig een culturele bestemming.
IJsselkaravaan

Stichting IJsselbiënnale
In samenwerking met landschapsarchitect Peter Hermens van Werkend Landschap zijn zeven rurale gebieden langs de IJssel verkend, waarbij we met boeren en andere inwoners in gesprek gingen over de veranderingen in het landschap door grootschalige projecten zoals windmolens en vakantieparken. We ontwikkelden collectieve werkvormen om het landschap te onderzoeken en een publicatie met landschapsbeelden die wij samen met de gemeenschappen maakten, op basis waarvan zij hun landschap kunnen verdedigen.
Kronshtadt Post Soviet

NCCA St. Petersburg
Op uitnodiging van NCCA St. Petersburg verbleef ik in 2013 een periode in Rusland op het Kotlin eiland in de Finse Golf. Sinds de val van de Soviet Unie staan vele militaire werken er in verval en is er langzame transitie naar civiel gebruik. Ik heb de transformatie gedocumenteerd zoals die tot uitdrukking kwam in ruimtelijke objecten die hun oude functie verloren hadden en verweesd in de stad stonden. Een deel van mijn documentatie is opgenomen in de collectie van het State Museum of the History of St. Petersburg.